GiaTaiSan.com tổng hợp hơn 50 chỉ báo kinh tế – tài chính của Việt Nam và thế giới để trả lời hai câu hỏi: hệ thống tài chính đang căng thẳng đến mức nào, và rủi ro một giai đoạn căng thẳng nghiêm trọng xảy ra trong 6–24 tháng tới. Mọi biến số đều gắn với tài liệu học thuật đã kiểm chứng; mọi tính toán chạy bằng mã tất định, không dùng AI.
1. Chỉ số căng thẳng (0–100)
Theo phương pháp CISS của Ngân hàng Trung ương châu Âu (Hollo, Kremer & Lo Duca, 2012): mỗi chỉ báo được quy về thứ hạng so với lịch sử của chính nó, gộp theo 6 kênh truyền dẫn (tín dụng & giá tài sản; tỷ giá & cán cân thanh toán; tiền tệ & chu kỳ tài chính toàn cầu; căng thẳng thị trường; hàng hóa & tích trữ; bất định & địa chính trị), rồi tổng hợp có tính đến mức độ các kênh cùng căng thẳng. Thang 0–100 cho biết mức căng thẳng hiện tại đứng ở đâu trong toàn bộ lịch sử. Mức: dưới 50 bình thường · 50–75 chú ý · 75–90 cao · từ 90 rất cao.
2. Cảnh báo sớm 6–24 tháng
Phương pháp tín hiệu (Kaminsky, Lizondo & Reinhart, 1998): ngưỡng của mỗi chỉ báo được chọn để tối thiểu tỷ lệ báo động giả trên tín hiệu đúng trong lịch sử; điểm tổng hợp được so với hai ngưỡng — ngưỡng chính (rất ít báo động giả nhưng dễ bỏ sót) và ngưỡng nhạy (bắt được nhiều hơn nhưng khoảng 1/4 số tháng bình yên có báo động giả). Bổ sung xác suất khủng hoảng ngân hàng từ mô hình logit trên 153 quốc gia để tham khảo.
3. Thế nào là "giai đoạn căng thẳng nghiêm trọng"
Xác định bằng quy tắc khách quan, đặt trước khi chạy dữ liệu: lạm phát trên 20%/năm, đồng tiền mất giá từ 15%/năm (Reinhart & Rogoff, 2011); áp lực tỷ giá vượt trung bình 3 độ lệch chuẩn (Kaminsky & Reinhart); thị trường cổ phiếu giảm 20% (Mishkin & White, 2002); khủng hoảng ngân hàng hệ thống theo cơ sở dữ liệu của IMF (Laeven & Valencia, 2026). "Nghiêm trọng" khi từ 2 quy tắc cùng bật. Với Việt Nam có 6 giai đoạn nghiêm trọng từ 1996: 11/1997–3/1998, 8–10/1998, 12/2007–6/2009, 12/2009–3/2010, 6/2011–1/2012, 1/2022–4/2023.
4. Kết quả kiểm định lịch sử
- Chỉ số căng thẳng toàn cầu phân biệt tốt các giai đoạn nghiêm trọng (AUROC 0,92, kể cả khi bỏ các biến dùng để định nghĩa giai đoạn).
- Chỉ số căng thẳng Việt Nam chủ yếu phản ánh lạm phát, tỷ giá và VN-Index; khi bỏ các biến này, AUROC chỉ còn 0,57.
- Cảnh báo sớm (kiểm định bỏ-một-giai-đoạn): ngưỡng nhạy báo trước 4/6 giai đoạn của Việt Nam và 4/4 giai đoạn toàn cầu; không báo trước được các giai đoạn 2008 và 2022 của Việt Nam.
- Xác suất khủng hoảng ngân hàng từ dữ liệu 153 nước: AUROC ngoài mẫu 0,64 — chỉ dùng để tham khảo mức dễ tổn thương theo năm.
5. Quy trình công bố
Bản tin ngày được tạo tự động từ số liệu và mô hình, câu chữ ghép theo mẫu cố định. Báo cáo tuần có thêm số liệu vĩ mô Việt Nam và nhận định do AI đề xuất; mọi con số phải có trích dẫn nguyên văn từ nguồn chính thức hoặc báo uy tín, được kiểm tra tự động và do người duyệt xác nhận trước khi công bố.
6. Giới hạn
Không mô hình nào dự báo được thời điểm chính xác của khủng hoảng hay các biến cố chưa từng có tiền lệ. Thông tin chỉ mang tính tham khảo, không phải tư vấn đầu tư.